POMIŃ »

 

Rozpoczęcie nauki w szkole stanowi dla dziecka początek nowego, bardzo ważnego etapu w życiu, wiąże się ze zmianą dominującej działalności. Dotąd była to zabawa. Teraz będzie nauka. To przejście ze świata, w którym pozostawiano dziecku dużą swobodę ruchów, nie krępowano jego inwencji twórczej, do świata ograniczającego jego ruchliwość, wymagającego większej wytrwałości, obowiązkowości, dyscypliny. Czas, od chwili postawienia pierwszych kroków w przedszkolu do pójścia do szkoły, wydaje się być bardzo odległy, ale wszystko z czym styka się dziecko na swojej ścieżce edukacyjnej jest podporządkowane chwili, kiedy opuści przedszkole i przekroczy próg szkoły. Oznacza to, że oddziaływania wychowawcze i edukacyjne nakierowane są na uzyskanie przez dziecko dojrzałości szkolnej. Warunkuje ona prawidłową adaptację, umożliwia sprostanie wymaganiom szkolnym. Dziecko powinno dysponować określonym poziomem wiedzy i umiejętności, ale  przede wszystkim powinno mieć motywację do podjęcia obowiązków szkolnych.

Dobry start decyduje w dużej mierze o dalszych losach edukacyjnych dzieci, wpływa na ukształtowanie się pozytywnego stosunku do szkoły, do nauki i nauczycieli.

  • Rozwiń tekst

     

    Dojrzałość szkolna to gotowość dziecka do podjęcia obowiązków i zadań jakie stawia przed nim szkoła. Oznacza osiągniecie odpowiedniego stopnia rozwoju fizycznego, intelektualnego i emocjonalno-społecznego, który umożliwi mu udział w życiu szkoły oraz opanowaniu wiadomości, umiejętności, nawyków określonych programem nauczania.

     

    Dojrzałość fizyczna to ogólna sprawność organizmu i zdrowie dziecka. O dojrzałości fizycznej dziecka do podjęcia nauki szkolnej decyduje szeroko rozumiany stan zdrowia obejmujący: sprawność ruchową, motoryczną i manualną, koordynację wzrokowo-ruchową, poprawnie funkcjonujące narządy zmysłów, artykulatory, odporność na zmęczenie, choroby czy wysiłek fizyczny lub intelektualny.

     

    Dojrzałość umysłowa dziecka przejawia się w zainteresowaniu nauką, zwłaszcza czytaniem, pisaniem, liczeniem, zaciekawieniem zjawiskami zachodzącymi w najbliższym otoczeniu. Na dojrzałość umysłową składa się wiele czynników, m.in.:

    • koncentracja  uwagi – dziecko potrafi uważnie i ze zrozumieniem słuchać tego, co mówi nauczyciel, rozumie i spełnia polecenia, potrafi koncentrować się na konkretnych zadaniach, ignorując inne bodźce,
    • rozwój mowy – dziecko posiada umiejętność swobodnego i zrozumiałego dla otoczenia wypowiadania się, opowiadania, wyrażania życzeń, pytań, własnych sądów. Prawidłowa jest artykulacja oraz zasób słów i pojęć.
    • rozumienie symboliki – dziecko potrafi oderwać się od konkretnych przedmiotów i zjawisk, coraz sprawniej posługuje się pojęciami i symbolami. Dzięki umiejętności myślenia symbolicznego dostrzega związek między znakami graficznymi (litery i cyfry), a odpowiadającymi im znaczeniami.
    • operacje myślowe – dziecko rozumie związki zachodzące między faktami, posiada umiejętność interpretowania nowych sytuacji, historyjek obrazkowych, ilustracji. Potrafi dokonać klasyfikacji przedmiotów według określonego kryterium, rozumie wydawane polecenia oraz instrukcje do zadań.
    • percepcja wzrokowo – słuchowa oraz koordynacja wzrokowo – ruchowa – dziecko umie dokonywać analizy oraz syntezy wzrokowej, słuchowej niezbędnej w procesie różnicowania kształtów, dźwięków, ich rozpoznawania, porównywania i odtwarzania. Posiada orientację przestrzenną umożliwiającą rozpoznawanie i odtwarzanie kierunków, położenia, proporcji, wymiarów odwzorowywanych form graficznych. Umiejętność kontrolowania wzrokiem własnych ruchów pozwala mu świadomie nimi kierować.
    • wytrwałość w działaniu – potrafi doprowadzić rozpoczętą pracę do końca, bo ciekawi je wynik swoich poczynań.

     

    Dojrzałość społeczna obejmuje m. in.:

    • relacje z innymi, umiejętność nawiązywania kontaktów z rówieśnikami i dorosłym,
    • współżycie  w zespole, współdziałanie z innymi,
    • przestrzeganie reguł życia w zbiorowości, zawartych umów, zasad postępowania, obowiązujących norm i wartości,
    • rozumienie prostych sytuacji społecznych – wie co jest dobre, a co złe,
    • samodzielność i zaradność w różnych sytuacjach, obowiązkowość, poczucie odpowiedzialności za swoje działanie, umiejętność pokonywania trudności i dążenia do osiągnięcia celu, ale również przyjmowania niepowodzeń,
    • słuchanie wypowiedzi innych osób, rozumienie polecenia dorosłych, swobodne wypowiadanie się, dzielenie się wrażeniami, wyrażanie swoich pragnień i ocen.

    Przejawem niedojrzałości społecznej jest izolowanie się od grupy, kolegów, unikanie wspólnych zabaw, łatwe poddawanie się dominacji kolegów, wykazywanie bierność, nieśmiałość, lękliwość, małomówność lub stałe absorbowanie uwagi nauczyciela, domaganie się ciągłego wyróżniania i dążenie do uprzywilejowanej pozycji w klasie.

     

    Dojrzałość emocjonalna to:

    • zdolność do przeżywania bogatego i zróżnicowanego świata uczuć,
    • odpowiednia do wieku umiejętność panowania nad swoimi emocjami i kontrolowania ich,
    • zmniejszenie impulsywności reakcji dziecka, wydłużenie czasu przeżywania różnych stanów emocjonalnych.

     

    Cechy dziecka dojrzałego emocjonalnie:

    • rozstaje się z matką na czas pobytu w przedszkolu, szkole,
    • kontroluje swoje emocje (lęk, złość), nie uzewnętrznia ich w sposób gwałtowny,
    • wierzy w swoje umiejętności,
    • jest pewne siebie,
    • adekwatnie do sytuacji okazuje uczucia,
    • potrafi cierpliwie czekać na swoją kolej,
    • przeżywa emocje takie jak: duma, radość, zaciekawienie,
    • potrafi skoncentrować się na zadaniu,
    • odczuwa więź ze swoją grupą rówieśniczą, z wychowawcą,
    • potrafi współodczuwać przeżycia innych dzieci,
    • przeżywa radości i smutki związane z życiem grupy,
    • prawidłowo reaguje na niepowodzenia, uwagi nauczyciela i innych osób dotyczące niewłaściwego zachowania,
    • reaguje prawidłowo na pozytywne uwagi dotyczące zachowania i postępów w nauce.

     

    Brak dojrzałości emocjonalnej przejawia się wybuchami złości, płaczem, popadaniem w konflikty z rówieśnikami, agresją, nadmierną wrażliwością, brakiem cierpliwości, zahamowaniem, niepewnością czy lękami. Mogą występować objawy somatyczne wynikające z negatywnych emocji, jakich doświadcza i z którymi sobie nie radzi: bóle głowy, brzucha, bezsenność, wymioty, biegunka itp.

     

    Dziecko dojrzałe do nauki szkolnej:

    • dobrze orientuje się w najbliższym otoczeniu i środowisku, w którym żyje, potrafi się przedstawić, podaje imię i nazwisko, wiek, adres zamieszkania, potrafi opowiedzieć o członkach rodziny, ich pracy,
    • jest aktywne poznawczo – chce się uczyć, przyswajać wiadomości i nabywać nowe umiejętności,
    • interesuje się czytaniem i pisaniem,
    • potrafi narysować rysunek postaci ludzkiej: postać jest kompletna, części ciała są proporcjonalne do całości,  prawidłowo rozmieszczone,
    • prawidłowo obchodzi się z przyborami do rysowania, malowania, pisania, nie wychodzić poza linie kolorując obrazek, nazywa to co narysowało,
    • sprawnie posługuje się nożyczkami, potrafi ciąć po linii prostej, krzywej, falistej, lepić z plasteliny,
    • dobiera w pary przedmioty lub obrazki, klasyfikuje je według określonej zasady, np. owoce, pojazdy, zwierzęta,
    • łączy zbiory według określonej cechy, np. wielkość, kolor,
    • wskazuje różnice w pozornie takich samych obrazkach,
    • rozpoznaje różne dźwięki z otoczenia, np. głosy zwierząt,
    • liczy do 10, po przeliczeniu liczmanów potrafi powiedzieć, ile ich jest,
    • dodaje i odejmuje na konkretach w zakresie 10,
    • ma dobrą koncentrację uwagi,
    • jest zainteresowane pracą i jej efektami,
    • jest odporne na niepowodzenia,
    • jest wytrwałe przy dłuższym wysiłku,
    • prawidłowo wymawia wszystkie głoski,
    • potrafi określić głoskę na początku i na końcu wyrazu, różnicować wyrazy o podobnym brzmieniu, np. kran – tran, góra – kura, bada – pada,
    • dzieli zdanie na wyrazy, wyrazy na sylaby,
    • opowiada treść obrazka posługując się mową zdaniową,
    • rozwiązuje zagadki,
    • uważnie słucha przez dłuższą chwilę opowiadania, bajki, muzyki,
    • wykonuje proste ćwiczenia gimnastyczne, uczestniczy w grupowych zabawach ruchowych,
    • wskazuje lewą i prawą stronę swego ciała i osoby stojącej na wprost,
    • doprowadza do końca rozpoczętą zabawę, pracę, w trudniejszych sytuacjach potrafi zwrócić się o pomoc do osoby dorosłej,
    • zgodnie bawi się z rówieśnikami – współdziała, czeka na swoją kolej,
    • działa sprawnie, umie podporządkować się słownym poleceniom,
    • wykonuje podstawowe czynności samoobsługowe: samodzielnie je, ubiera się, myje twarz, ręce, zęby,  zapina guziki, zamki,
    • ma dobre tempo pracy,
    • potrafi nawiązać kontakty z rówieśnikami i dorosłymi, jest wrażliwe na opinię nauczycieli i innych osób dorosłych.

     

    Dojrzałość szkolna jest efektem rozwoju, w którym znaczącą rolę odgrywają oddziaływania środowiskowe – rodziców, przedszkola. Im lepsza stymulacja, tym lepsze przygotowanie dziecka do szkoły, a co się z tym wiąże, lepsze funkcjonowanie w szkole. Należy pomóc dziecku w osiągnięciu dojrzałości szkolnej oraz ukształtowaniu jego uczniowskiej postawy, dlatego rodzice powinni:

    • starać się wzbudzać pozytywne emocje do szkoły, tak by dziecko rozpoczynało naukę chętnie, pragnęło zostać uczniem – dziecko nauczy się tam ciekawych rzeczy, pozna nowych kolegów,
    • kształtować  świadomość, że czekają je nowe, zwiększone obowiązki, ale że jest w stanie sprostać wymaganiom i pokonać trudności,
    • przygotować  do samodzielności w obsługiwaniu siebie poprzez wcześniejsze wymagania w tym zakresie,
    • wyrabiać umiejętności współżycia w grupie poprzez zapewnienie kontaktów z rówieśnikami i kierowanie nimi,
    • przeznaczyć dziecku czas na wspólne spacery, rozmowy i czytanie książek,
    • zachęcać do rysowania, malowania, lepienia z plasteliny, modeliny, masy solnej,
    • grać w gry edukacyjne pomagające rozwijać umiejętności w różnych obszarach,
    • zapewnić stałe miejsce do odrabiania lekcji, miejsce na książki i przybory szkolne,
    • przeglądać zeszyty i prace szkolne/przedszkolne,
    • uczyć szanowania pomocy szkolnych poprzez przyzwyczajenie dziecka do utrzymywania porządku w zabawkach,
    • chwalić za wszystko, co dziecko zrobiło dobrze, co mu się udało,
    • nie krzyczeć na dziecko, jeśli czegoś nie umie.

     

    Oprac. mgr Agnieszka Sidor

     

    Literatura:

    Grzelczyk B. „Dojrzałość szkolna dziecka”, w Bliżej przedszkola 2009/3

    Marzęda – Przybysz B., „Badanie gotowości szkolnej dziecka’ w Życie Szkoły 2001/6

    Borowska B.,  Łęgowik-Gwiazda K. artykuł „Dojrzałość szkolna” (Internet)

    Małysz A., artykuł „Dojrzałość szkolna” (Internet)

    Szczepańska A., artykuł „Dojrzałość szkolna – gotowość dziecka do podjęcia obowiązku szkolnego” (Internet)

Więcej o gotowości szkolnej

Gotowość szkolna to inaczej stopień rozwoju dziecka niezbędny do podjęcia obowiązków związanych z ro(...)

Propozycje działań pracy z dzieckiem w zakresie gotowości dziecka do podjęcia nauki w szkole

Obszary:   1. Motoryki małej – ćwiczenia grafomotoryczne (pisanie po śladzie, kalkowanie)(...)

Gotowość szkolna – karty pracy

Karty pracy pochodzą z różnych źródeł internetowych i pozycji książkowych.(...)

Współpraca z rodzicami a sukces dziecka w szkole

Wszyscy rodzice pragną, aby ich dzieci dobrze uczyły się w szkole, były grzeczne i wyrosły na pełnow(...)

Mapa strony
Top