POMIŃ »

 

 

SPEKTRUM AUTYZMU – PALETA BARW I ODCIENI

 

Dzieci ze spektrum autyzmu są bardzo zróżnicowaną grupą pod względem funkcjonowania intelektualnego, komunikacyjnego i społecznego. Ich niepełnosprawność często jest niewidoczna na pierwszy rzut oka. Trudności ujawniają się dopiero w sposobie bycia i w zachowaniu, które bywa często traktowane przez nauczycieli i rówieśników jako dziwne, cudaczne, niegrzeczne. Warto mieć świadomość, że obraz kliniczny dziecka ze spektrum autyzmu świadczy o globalnych zaburzeniach ośrodkowego układu nerwowego: funkcji integracyjnych, koordynacyjnych i regulacyjnych. Mózg takiego dziecka nie jest w stanie rozpoznać i zrozumieć wszystkich docierających do niego informacji: tego – co słyszą uszy, widzą oczy, dotyka skóra, czuje nos. Moje doświadczenie wskazuje, że w odniesieniu do dzieci ze spektrum autyzmu nie istnieje żaden algorytm gwarantujący skuteczność podejmowanych oddziaływań edukacyjno-wychowawczo-terapeutycznych. Trzeba zatem bacznie obserwować dziecko, umieć rozpoznać, czy przejawiane przez niego dane zachowanie jest nieświadome i stanowi wynik zaburzeń autystycznych, nad którymi nie potrafi ono zapanować, czy też pozostając w zasięgu jego kontroli, służy wyłącznie wróceniu na siebie uwagi innych.

 

I koniecznie, w ramach indywidualizacji pracy z dzieckiem, trzeba zadbać przede wszystkim o:

  • stałość i przewidywalność tego, gdzie i co się z nim będzie działo, gdzie, co i jak długo będzie coś robił; każde zajęcia powinny przebiegać według stałego schematu, w odpowiednio zorganizowanej przestrzeni, z dbałością o eliminację nadmiaru bodźców, hałasu, drażniących świateł; im mniej się dzieje, ale tak samo, tym lepiej funkcjonują dzieci z ASD;
  • wizualny kanał przekazu informacji poprzez np. konkretne przedmioty oznaczające dane aktywności, zdjęcia, obrazki, piktogramy;
  • kontrolowany sposób mówienia – bez „zalewania potokiem słów”; robienie przerw między zdaniami, tak by dziecko miało czas na przetworzenie informacji; zadawanie pytań zamkniętych, z podanymi możliwościami do wyboru, np. zamiast: Co chcesz teraz robić?, lepiej powiedzieć: Chcesz teraz budować z  klocków czy pobawić się samochodem?
  • stosowanie przedmiotów pozwalających dziecku zmniejszyć napięcie lub pobudzenie, np. w postaci zabawek lub przedmiotów redukujących stres, które można ugniatać, żuć, odkształcać, wyginać lub coś z nich konstruować;
  • krótki, stanowczy – ale bez krzyku – komunikat wypowiadany w sytuacjach trudnych zachowań dziecka: Dość tego!, udzielanie reprymendy poprzez proste nakazy: Przestań… Skończ… odseparowanie od grupy, a nawet przytrzymanie siłą w sytuacjach, gdy swoim zachowanie dziecko zagraża sobie lub innym;
  • ograniczanie sytuacji mogących rozdrażnić dziecko; odwrócenie jego uwagi: Chodź pobawimy się… pójdziemy… zrobimy sobie…
  • zmuszenie do naprawienia szkody, np.: Pozbieraj kredki do pudełka! Połóż na miejsce!
  • nade wszystko jednak – przewidywanie wydarzeń, wyprzedzanie trudnego zachowania;
  • minimalizowanie liczby gier i zabaw terapeutycznych wzmagających ruchliwość dziecka; stosowanie zabaw, gier i ćwiczeń o pozytywnym charakterze i cały czas nadzorowanie ich przebiegu;
  • pozwolenie lub ograniczenie stereotypowych czynności do określonych godzin, pór dnia lub czasu zajęć;
  • stwarzanie sytuacji, w których dziecko miałoby poczcie sukcesu; chwalenie tak często, jak to możliwe, w sposób konkretny opisując to, co w danym momencie zrobiło dobrze.

 

Praca z przedszkolakiem ze spektrum autyzmu to praca wymagająca dużej pokory i cierpliwości. Czasem przez kolejne dni, tygodnie, miesiące wydaje się, że nic się nie zmienia, nie posuwa się do przodu. Dlatego trzeba nastawić się na efekty długofalowe, i niezależnie od tego, czy dziecko bywa niegrzeczne, stawia opór, czy pojawiają się u niego objawy agresji lub autodestrukcji – zawsze okazywać mu szacunek. Bardzo ważne, by wszelkie oddziaływania były najmniej, jak to możliwe, restrykcyjne. Priorytetem powinno być dążenie do pełnego, rzeczywistego włączenia i integracji z rówieśnikami, zarówno poprzez wspomaganie rozwoju samego przedszkolaka, indywidualizację i wspieranie go podczas zajęć z grupą, jak i likwidowanie barier oraz ograniczeń utrudniających mu funkcjonowanie w grupie rówieśniczej i uczestnictwo w życiu przedszkola.

1

 

Małgorzata Łoskot, Monitor Dyrektora Przedszkola, Poznań styczeń 2018, s. 62-63

Raport JIM z 2016 r.:

Dziecko z autyzmem. Dostęp do diagnozy, edukacji i terapii w Polsce.

 

 

 

 

Mapa strony
Top